VIRGIL GEORGICA

Books 1-4 complete, searchable

To search for a Book, use your browser FIND with a dot after the Roman numeral, e.g. Book V. for the fifth book. Line searches are done with the book/line numbers for each line, e.g. 3:233 . Word searches will find the word in compounds, for a separate word enter a space before and after the searched word. Download to your HD at about 300k.

1:1        Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram

1:2        vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vitis

1:3        conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo

1:4        sit pecori, apibus quanta experientia parcis,

1:5        hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi

1:6        lumina, labentem caelo quae ducitis annum,

1:7        Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus

1:8        Chaoniam pingui glandem mutavit arista,

1:9        poculaque inventis Acheloia miscuit uvis;

1:10        et vos, agrestum praesentia numina, Fauni,

1:11        ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae:

1:12        Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem

1:13        fudit equum magno tellus percussa tridenti,

1:14        Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae

1:15        ter centum nivei tondent dumeta iuvenci;

1:16        ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei,

1:17        Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae,

1:18        adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva

1:19        inventrix, uncique puer monstrator aratri,

1:20        et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum,

1:21        dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri,

1:22        quique novas alitis non ullo semine fruges,

1:23        quique satis largum caelo demittitis imbrem;

1:24        tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum

1:25        concilia, incertum est, urbisne invisere, Caesar,

1:26        terrarumque velis curam et te maximus orbis

1:27        auctorem frugum tempestatumque potentem

1:28        accipiat, cingens materna tempora myrto,

1:29        an deus inmensi venias maris ac tua nautae

1:30        numina sola colant, tibi serviat ultima Thule

1:31        teque sibi generum Tethys emat omnibus undis,

1:32        anne novum tardis sidus te mensibus addas,

1:33        qua locus Erigonen inter Chelasque sequentis

1:34        panditur -- ipse tibi iam bracchia contrahit ardens

1:35        Scorpius et caeli iusta plus parte reliquit --

1:36        quidquid eris, -- nam te nec sperant Tartara regem

1:37        nec tibi regnandi veniat tam dira cupido,

1:38        quamvis Elysios miretur Graecia campos

1:39        nec repetita sequi curet Proserpina matrem --

1:40        da facilem cursum atque audacibus adnue coeptis

1:41        ignarosque viae mecum miseratus agrestis

1:42        ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari.

1:43        Vere novo, gelidus canis cum montibus humor

1:44        liquitur et Zephyro putris se glaeba resolvit,

1:45        depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro

1:46        ingemere et sulco attritus splendescere vomer.

1:47        Illa seges demum votis respondet avari

1:48        agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit;

1:49        illius inmensae ruperunt horrea messes.

1:50        At prius ignotum ferro quam scindimus aequor,

1:51        ventos et varium caeli praediscere morem

1:52        cura sit ac patrios cultusque habitusque locorum

1:53        et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset.

1:54        Hic segetes, illic veniunt felicius uvae,

1:55        arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt

1:56        gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores,

1:57        India mittit ebur, molles sua tura Sabaei,

1:58        at Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus

1:59        castorea, Eliadum palmas Epiros equarum.

1:60        Continuo has leges aeternaque foedera certis

1:61        inposuit natura locis, quo tempore primum

1:62        Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem,

1:63        unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae

1:64        pingue solum primis extemplo a mensibus anni

1:65        fortes invertant tauri glaebasque iacentis

1:66        pulverulenta coquat maturis solibus aestas;

1:67        at si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum

1:68        Arcturum tenui sat erit suspendere sulco:

1:69 officiant laetis ne frugibus herbae,

1:70        hic, sterilem exiguus ne deserat humor harenam.

1:71        Alternis idem tonsas cessare novalis

1:72        et segnem patiere situ durescere campum;

1:73        aut ibi flava seres mutato sidere farra,

1:74        unde prius laetum siliqua quassante legumen

1:75        aut tenuis fetus viciae tristisque lupini

1:76        sustuleris fragilis calamos silvamque sonantem.

1:77        Urit enim lini campum seges, urit avenae,

1:78        urunt Lethaeo perfusa papavera somno:

1:79        sed tamen alternis facilis labor, arida tantum

1:80        ne saturare fimo pingui pudeat sola neve

1:81        effetos cinerem inmundum iactare per agros.

1:82        Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva;

1:83        nec nulla interea est inaratae gratia terrae.

1:84        Saepe etiam sterilis incendere profuit agros

1:85        atque levem stipulam crepitantibus urere flammis:

1:86        sive inde occultas viris et pabula terrae

1:87        pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem

1:88        excoquitur vitium atque exsudat inutilis humor,

1:89        seu pluris calor ille vias et caeca relaxat

1:90        spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas,

1:91        seu durat magis et venas adstringit hiantis,

1:92        ne tenues pluviae rapidive potentia solis

1:93        acrior aut Boreae penetrabile frigus adurat.

1:94        Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertis

1:95        vimineasque trahit cratis, iuvat arva, neque illum

1:96        flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo;

1:97        et qui, proscisso quae suscitat aequore terga,

1:98        rursus in obliquum verso perrumpit aratro,

1:99        exercetque frequens tellurem atque imperat arvis.

1:100        Humida solstitia atque hiemes orate serenas,

1:101        agricolae; hiberno laetissima pulvere farra,

1:102        laetus ager: nullo tantum se Mysia cultu

1:103        iactat et ipsa suas mirantur Gargara messis.

1:104        Quid dicam, iacto qui semine comminus arva

1:105        insequitur cumulosque ruit male pinguis harenae

1:106        deinde satis fluvium inducit rivosque sequentis

1:107        et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis,

1:108        ecce supercilio clivosi tramitis undam

1:109        elicit. illa cadens raucum per levia murmur

1:110        saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva.

1:111        Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis,

1:112        luxuriem segetum tenera depascit in herba,

1:113        cum primum sulcos aequant sata. quique paludis

1:114        collectum humorem bibula deducit harena.

1:115        Praesertim incertis si mensibus amnis abundans

1:116        exit et obducto late tenet omnia limo,

1:117        unde cavae tepido sudant humore lacunae.

1:118        Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores

1:119        versando terram experti, nihil inprobus anser

1:120        Strymoniaeque grues et amaris intiba fibris

1:121        officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi

1:122        haud facilem esse viam voluit, primusque per artem

1:123        movit agros curis acuens mortalia corda

1:124        nec torpere gravi passus sua regna veterno.

1:125        Ante Iovem nulli subigebant arva coloni;

1:126        ne signare quidem aut partiri limite campum

1:127        fas erat: in medium quaerebant ipsaque tellus

1:128        omnia liberius nullo poscente ferebat.

1:129        Ille malum virus serpentibus addidit atris

1:130        praedarique lupos iussit pontumque moveri,

1:131        mellaque decussit foliis ignemque removit

1:132        et passim rivis currentia vina repressit,

1:133        ut varias usus meditando extunderet artis

1:134        paulatim et sulcis frumenti quaereret herbam.

1:135        [Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.]

1:136        Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas;

1:137        navita tum stellis numeros et nomina fecit,

1:138        Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton;

1:139        tum laqueis captare feras et fallere visco

1:140        inventum et magnos canibus circumdare saltus;

1:141        atque alius latum funda iam verberat amnem

1:142        alta petens, pelagoque alius trahit humida lina;

1:143        tum ferri rigor atque argutae lamina serrae, --

1:144        nam primi cuneis scindebant fissile lignum

1:145        tum variae venere artes. Labor omnia vicit

1:146        inprobus et duris urgens in rebus egestas.

1:147        Prima Ceres ferro mortalis vertere terram

1:148        instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae

1:149        deficerent silvae et victum Dodona negaret.

1:150        Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos

1:151        esset robigo segnisque horreret in arvis

1:152        carduus; intereunt segetes, subit aspera silva,

1:153        lappaeque tribolique, interque nitentia culta

1:154        infelix lolium et steriles dominantur avenae.

1:155        Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris,

1:156        et sonitu terrebis aves, et ruris opaci

1:157        falce premes umbras votisque vocaveris imbrem,

1:158        heu magnum alterius frustra spectabis acervum,

1:159        concussaque famem in silvis solabere quercu.

1:160        Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma,

1:161        quis sine nec potuere seri nec surgere messes:

1:162        vomis et inflexi primum grave robur aratri

1:163        tardaque Eleusinae matris volventia plaustra

1:164        tribulaque traheaeque et iniquo pondere rastri;

1:165        virgea praeterea Celei vilisque supellex,

1:166        arbuteae crates et mystica vannus Iacchi.

1:167        Omnia quae multo ante memor provisa repones,

1:168        si te digna manet divini gloria ruris.

1:169        Continuo in silvis magna vi flexa domatur

1:170        in burim et curvi formam accipit ulmus aratri.

1:171        Huic a stirpe pedes temo protentus in octo,

1:172        binae aures, duplici aptantur dentalia dorso

1:173        caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus,

1:174        stivaque, quae currus a tergo torqueat imos,

1:175        et suspensa focis explorat robora fumus.

1:176        Possum multa tibi veterum praecepta referre,

1:177        ni refugis tenuisque piget cognoscere curas.

1:178        Area cum primis ingenti aequanda cylindro

1:179        et vertenda manu et creta solidanda tenaci,

1:180        ne subeant herbae neu pulvere victa fatiscat,

1:181        tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus

1:182        sub terris posuitque domos atque horrea fecit,

1:183        aut oculis capti fodere cubilia talpae,

1:184        inventusque cavis bufo et quae plurima terrae

1:185        monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum

1:186        curculio atque inopi metuens formica senectae.

1:187        Contemplator item, cum se nux plurima silvis

1:188        induet in florem et ramos curvabit olentis.

1:189        Si superant fetus, pariter frumenta sequentur

1:190        magnaque cum magno veniet tritura calore;

1:191        at si luxuria foliorum exuberat umbra,

1:192        nequiquam pinguis palea teret area culmos.

1:193        Semina vidi equidem multos medicare serentis

1:194        et nitro prius et nigra perfundere amurca,

1:195        grandior ut fetus siliquis fallacibus esset,

1:196        et, quamvis igni exiguo, properata maderent.

1:197        Vidi lecta diu et multo spectata labore

1:198        degenerare tamen, ni vis humana quot annis

1:199        maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis

1:200        in peius ruere ac retro sublapsa referri,

1:201        non aliter, quam qui adverso vix flumine lembum

1:202        remigiis subigit, si bracchia forte remisit,

1:203        atque illum in praeceps prono rapit alveus amni.

1:204        Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis

1:205        Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis,

1:206        quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis

1:207        pontus et ostriferi fauces temptantur Abydi.

1:208        Libra die somnique pares ubi fecerit horas

1:209        et medium luci atque umbris iam dividit orbem,

1:210        exercete, viri, tauros, serite hordea campis

1:211        usque sub extremum brumae intractabilis imbrem;

1:212        nec non et lini segetem et Cereale papaver

1:213        tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris,

1:214        dum sicca tellure licet, dum nubila pendent.

1:215        Vere fabis satio; tum te quoque, Medica, putres

1:216        accipiunt sulci et milio venit annua cura,

1:217        candidus auratis aperit cum cornibus annum

1:218        Taurus et averso cedens Canis occidit astro.

1:219        At si triticeam in messem robustaque farra

1:220        exercebis humum solisque instabis aristis,

1:221        ante tibi Eoae Atlantides abscondantur

1:222        Gnosiaque ardentis decedat stella Coronae,

1:223        debita quam sulcis committas semina quamque

1:224        invitae properes anni spem credere terrae.

1:225        Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos

1:226        exspectata seges vanis elusit avenis.

1:227        Si vero viciamque seres vilemque phaselum

1:228        nec Pelusiacae curam aspernabere lentis,

1:229        haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes:

1:230        incipe et ad medias sementem extende pruinas.

1:231        Idcirco certis dimensum partibus orbem

1:232        per duodena regit mundi Sol aureus astra.

1:233        Quinque tenent caelum zonae; quarum una corusco

1:234        semper sole rubens et torrida semper ab igni;

1:235        quam circum extremae dextra laevaque trahuntur

1:236        caeruleae, glacie concretae atque imbribus atris;

1:237        has inter mediamque duae mortalibus aegris

1:238        munere concessae divom, et via secta per ambas,

1:239        obliquus qua se signorum verteret ordo.

1:240        Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces

1:241        consurgit, premitur Libyae devexus in austros.

1:242        Hic vertex nobis semper sublimis; at illum

1:243        sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi.

1:244        Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis

1:245        circum perque duas in morem fluminis Arctos,

1:246        Arctos Oceani metuentis aequore tingui.

1:247        Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox,

1:248        semper et obtenta densentur nocte tenebrae,

1:249        aut redit a nobis Aurora diemque reducit;

1:250        nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis,

1:251 sera rubens accendit lumina Vesper.

1:252        Hinc tempestates dubio praediscere caelo

1:253        possumus, hinc messisque diem tempusque serendi,

1:254        et quando infidum remis inpellere marmor

1:255        conveniat, quando armatas deducere classis,

1:256        aut tempestivam silvis evertere pinum.

1:257        Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus,

1:258        temporibusque parem diversis quattuor annum.

1:259        Frigidus agricolam si quando continet imber,

1:260        multa, forent quae mox caelo properanda sereno,

1:261        maturare datur: durum procudit arator

1:262        vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres,

1:263        aut pecori signum aut numeros inpressit acervis.

1:264        Exacuunt alii vallos furcasque bicornis

1:265        atque Amerina parant lentae retinacula viti.

1:266        Nunc facilis rubea texatur fiscina virga,

1:267        nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo.

1:268        Quippe etiam festis quaedam exercere diebus

1:269        fas et iura sinunt; rivos deducere nulla

1:270        religio vetuit, segeti praetendere saepem,

1:271        insidias avibus moliri, incendere vepres,

1:272        balantumque gregem fluvio mersare salubri.

1:273        Saepe oleo tardi costas agitator aselli

1:274        vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens

1:275        incusum aut atrae massam picis urbe reportat.

1:276        Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna

1:277        felicis operum. Quintam fuge: pallidus Orcus

1:278        Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando

1:279        Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea

1:280        et coniuratos caelum rescindere fratres.

1:281        Ter sunt conati inponere Pelio Ossam

1:282        scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum;

1:283        ter pater exstructos disiecit fulmine montis.

1:284        Septima post decimam felix et ponere vitem

1:285        et prensos domitare boves et licia telae

1:286        addere: nona fugae melior, contraria furtis.

1:287        Multa adeo gelida melius se nocte dedere,

1:288        aut cum sole novo terras inrorat Eous.

1:289        Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata

1:290        tondentur, noctes lentus non deficit humor.

1:291        Et quidam seros hiberni ad luminis ignis

1:292        pervigilat ferroque faces inspicat acuto;

1:293        interea longum cantu solata laborem

1:294        arguto coniunx percurrit pectine telas,

1:295        aut dulcis musti Volcano decoquit humorem

1:296        et foliis undam trepidi despumat aeni.

1:297        At rubicunda Ceres medio succiditur aestu

1:298        et medio tostas aestu terit area fruges.

1:299        Nudus ara, sere nudus; hiems ignava colono.

1:300        Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur

1:301        mutuaque inter se laeti convivia curant.

1:302        Invitat genialis hiems curasque resolvit,

1:303        ceu pressae cum iam portum tetigere carinae,

1:304        puppibus et laeti nautae inposuere coronas.

1:305        Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus

1:306        et lauri bacas oleamque cruentaque myrta,

1:307        tum gruibus pedicas et retia ponere cervis

1:308        auritosque sequi lepores, tum figere dammas,

1:309        stuppea torquentem Balearis verbera fundae,

1:310        cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt.

1:311        Quid tempestates autumni et sidera dicam,

1:312        atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas,

1:313        quae vigilanda viris. vel cum ruit imbriferum ver,

1:314        spicea iam campis cum messis inhorruit et cum

1:315        frumenta in viridi stipula lactentia turgent.

1:316        Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis

1:317        agricola et fragili iam stringeret hordea culmo,

1:318        omnia ventorum concurrere proelia vidi,

1:319        quae gravidam late segetem ab radicibus imis

1:320        sublimem expulsam eruerent; ita turbine nigro

1:321        ferret hiems culmumque levem stipulasque volantis.

1:322        Saepe etiam inmensum caelo venit agmen aquarum

1:323        et foedam glomerant tempestatem imbribus atris

1:324        collectae ex alto nubes; ruit arduus aether

1:325        et pluvia ingenti sata laeta boumque labores

1:326        diluit; inplentur fossae et cava flumina crescunt

1:327        cum sonitu fervetque fretis spirantibus aequor.

1:328        Ipse pater media nimborum in nocte corusca

1:329        fulmina molitur dextra; quo maxuma motu

1:330        terra tremit; fugere ferae et mortalia corda

1:331        per gentis humilis stravit pavor; ille flagranti

1:332        aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo

1:333        deicit; ingeminant austri et densissimus imber;

1:334        nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt.

1:335        Hoc metuens caeli menses et sidera serva,

1:336        frigida Saturni sese quo stella receptet,

1:337        quos ignis caelo Cyllenius erret in orbis.

1:338        In primis venerare deos atque annua magnae

1:339        sacra refer Cereri laetis operatus in herbis

1:340        extremae sub casum hiemis, iam vere sereno.

1:341        Tum pingues agni et tum mollissima vina,

1:342        tum somni dulces densaeque in montibus umbrae.

1:343        Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret;

1:344        cui tu lacte favos et miti dilue Baccho,

1:345        terque novas circum felix eat hostia fruges,

1:346        omnis quam chorus et socii comitentur ovantes,

1:347        et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante

1:348        falcem maturis quisquam supponat aristis,

1:349        quam Cereri torta redimitus tempora quercu

1:350        det motus incompositos et carmina dicat.

1:351        Atque haec ut certis possemus discere signis,

1:352        aestusque pluviasque et agentis frigora ventos,

1:353        ipse Pater statuit, quid menstrua Luna moneret,

1:354        quo signo caderent austri, quid saepe videntes

1:355        agricolae propius stabulis armenta tenerent.

1:356        Continuo ventis surgentibus aut freta ponti

1:357        incipiunt agitata tumescere et aridus altis

1:358        montibus audiri fragor aut resonantia longe

1:359        litora misceri et nemorum increbrescere murmur.

1:360        Iam sibi tum a curvis male temperat unda carinis,

1:361        cum medio celeres revolant ex aequore mergi

1:362        clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae

1:363        in sicco ludunt fulicae notasque paludes

1:364        deserit atque altam supra volat ardea nubem.

1:365        Saepe etiam stellas vento inpendente videbis

1:366        praecipitis caelo labi noctisque per umbram

1:367        flammarum longos a tergo albescere tractus;

1:368        saepe levem paleam et frondes volitare caducas

1:369        aut summa nantis in aqua colludere plumas.

1:370        At Boreae de parte trucis cum fulminat et cum

1:371        Eurique Zephyrique tonat domus: omnia plenis

1:372        rura natant fossis atque omnis navita ponto

1:373        humida vela legit. Numquam inprudentibus imber

1:374        obfuit: aut illum surgentem vallibus imis

1:375        aeriae fugere grues, aut bucula caelum

1:376        suspiciens patulis captavit naribus auras,

1:377        aut arguta lacus circumvolitavit hirundo

1:378        et veterem in limo ranae cecinere querelam.

1:379        Saepius et tectis penetralibus extulit ova

1:380        angustum formica terens iter et bibit ingens

1:381        arcus et e pastu decedens agmine magno

1:382        corvorum increpuit densis exercitus alis.

1:383        Iam variae pelagi volucres et quae Asia circum

1:384        dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri,

1:385        certatim largos umeris infundere rores:

1:386        nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas

1:387        et studio incassum videas gestire lavandi.

1:388        Tum cornix plena pluviam vocat inproba voce

1:389        et sola in sicca secum spatiatur harena.

1:390        Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae

1:391        nescivere hiemem, testa cum ardente viderent

1:392        scintillare oleum et putris concrescere fungos.

1:393        Nec minus ex imbri soles et aperta serena

1:394        prospicere et certis poteris cognoscere signis:

1:395        nam neque tum stellis acies obtunsa videtur,

1:396        nec fratris radiis obnoxia surgere Luna,

1:397        tenuia nec lanae per caelum vellera ferri;

1:398        non tepidum ad solem pinnas in litore pandunt

1:399        dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos

1:400        inmundi meminere sues iactare maniplos.

1:401        At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt,

1:402        solis et occasum servans de culmine summo

1:403        nequiquam seros exercet noctua cantus.

1:404        Adparet liquido sublimis in aere Nisus

1:405        et pro purpureo poenas dat Scylla capillo:

1:406        quacumque illa levem fugiens secat aethera pinnis,

1:407        ecce inimicus, atrox, magno stridore per auras

1:408        insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras,

1:409        illa levem fugiens raptim secat aethera pinnis

1:410        Tum liquidas corvi presso ter gutture voces

1:411        aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis

1:412        nescio qua praeter solitum dulcedine laeti

1:413        inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis

1:414        progeniem parvam dulcisque revisere nidos;

1:415        haud equidem credo, quia sit divinitus illis

1:416        ingenium aut rerum fato prudentia maior;

1:417        verum ubi tempestas et caeli mobilis humor

1:418        mutavere vias et Iuppiter uvidus austris

1:419        denset, erant quae rara modo, et, quae densa, relaxat,

1:420        vertuntur species animorum et pectora motus

1:421        nunc alios, alios, dum nubila ventus agebat,

1:422        concipiunt: hinc ille avium concentus in agris

1:423        et laetae pecudes et ovantes gutture corvi.

1:424        Si vero solem ad rapidum lunasque sequentis

1:425        ordine respicies, numquam te crastina fallet

1:426        hora neque insidiis noctis capiere serenae.

1:427        Luna, revertentis cum primum colligit ignis,

1:428        si nigrum obscuro conprenderit aera cornu,

1:429        maxumus agricolis pelagoque parabitur imber;

1:430        at si virgineum suffuderit ore ruborem,

1:431        ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe.

1:432        Sin ortu quarto, namque is certissimus auctor,

1:433        pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit,

1:434        totus et ille dies et qui nascentur ab illo

1:435        exactum ad mensem pluvia ventisque carebunt,

1:436        votaque servati solvent in litore nautae

1:437        Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae.

1:438        Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas

1:439        signa dabit; solem certissima signa sequuntur,

1:440        et quae mane refert et quae surgentibus astris.

1:441        Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum

1:442        conditus in nubem medioque refugerit orbe,

1:443        suspecti tibi sint imbres; namque urget ab alto

1:444        arboribusque satisque Notus pecorique sinister.

1:445        Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese

1:446        diversi rumpent radii aut ubi pallida surget

1:447        Tithoni croceum linquens Aurora cubile,

1:448        heu male tum mitis defendet pampinus uvas:

1:449        tam multa in tectis crepitans salit horrida grando.

1:450        Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo,

1:451        profuerit meminisse magis; nam saepe videmus

1:452        ipsius in voltu varios errare colores:

1:453        caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros;

1:454        sin maculae incipient rutilo inmiscerier igni,

1:455        omnia tum pariter vento nimbisque videbis

1:456        fervere. Non illa quisquam me nocte per altum

1:457        ire, neque a terra moneat convellere funem.

1:458        At si, cum referetque diem condetque relatum,

1:459        lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis

1:460        et claro silvas cernes Aquilone moveri.

1:461        Denique quid vesper serus vehat, unde serenas

1:462        ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster,

1:463        sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum

1:464        audeat. Ille etiam caecos instare tumultus

1:465        saepe monet fraudemque et operta tumescere bella.

1:466        Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam,

1:467        cum caput obscura nitidum ferrugine texit

1:468        inpiaque aeternam timuerunt saecula noctem.

1:469        Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti

1:470        obscenaeque canes inportunaeque volucres

1:471        signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros

1:472        vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam

1:473        flammarumque globos liquefactaque volvere saxa!

1:474        Armorum sonitum toto Germania caelo

1:475        audiit, insolitis tremuerunt motibus Alpes.

1:476        Vox quoque per lucos volgo exaudita silentis

1:477        ingens et simulacra modis pallentia miris

1:478        visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae,

1:479        infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt

1:480        et maestum inlacrimat templis ebur aeraque sudant.

1:481        Proluit insano contorquens vertice silvas

1:482        fluviorum rex Eridanus camposque per omnis

1:483        cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem

1:484        tristibus aut extis fibrae adparere minaces

1:485        aut puteis manare cruor cessavit et altae

1:486        per noctem resonare lupis ululantibus urbes.

1:487        Non alias caelo ceciderunt plura sereno

1:488        fulgura nec diri totiens arsere cometae.

1:489        ergo inter sese paribus concurrere telis

1:490        Romanas acies iterum videre Philippi;

1:491        nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro

1:492        Emathiam et latos Haemi pinguescere campos.

1:493        Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis

1:494        agricola incurvo terram molitus aratro

1:495        exesa inveniet scabra robigine pila

1:496        aut gravibus rastris galeas pulsabit inanis

1:497        grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris.

1:498        Di patrii, Indigetes, et romule Vestaque mater,

1:499        quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas,

1:500        hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo

1:501        ne prohibete! Satis iam pridem sanguine nostro

1:502        Laomedonteae luimus periuria Troiae;

1:503        iam pridem nobis caeli te regia, Caesar,

1:504        invidet atque hominum queritur curare triumphos;

1:505        quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem,

1:506        tam multae scelerum facies; non ullus aratro

1:507        dignus honos, squalent abductis arva colonis

1:508        et curvae rigidum falces conflantur in ensem.

1:509        Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum;

1:510        vicinae ruptis inter se legibus urbes

1:511        arma ferunt; saevit toto Mars inpius orbe;

1:512        ut cum carceribus sese effudere quadrigae,

1:513        addunt in spatia et frustra retinacula tendens

1:514        fertur equis auriga neque audit currus habenas.

2:1         Hactenus arvorum cultus et sidera caeli,

2:2        nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum

2:3        virgulta et prolem tarde crescentis olivae.

2:4        Huc, pater o Lenaee -- tuis hic omnia plena

2:5        muneribus, tibi pampineo gravidus autumno

2:6        floret ager, spumat plenis vindemia labris --

2:7        huc, pater o Lenaee, veni nudataque musto

2:8        tingue novo mecum direptis crura cothurnis.

2:9        Principio arboribus varia est natura creandis.

2:10        namque aliae nullis hominum cogentibus ipsae

2:11        sponte sua veniunt camposque et flumina late

2:12        curva tenent, ut molle siler lentaeque genestae,

2:13        populus et glauca canentia fronde salicta;

2:14        pars autem posito surgunt de semine, ut altae

2:15        castaneae nemorumque Iovi quae maxima frondet

2:16        aesculus atque habitae Grais oracula quercus.

2:17        Pullulat ab radice aliis densissima silva,

2:18        ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus

2:19        parva sub ingenti matris se subicit umbra.

2:20        Hos natura modos primum dedit, his genus omne

2:21        silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum.

2:22        Sunt aliae, quas ipse via sibi repperit usus.

2:23        Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum

2:24        deposuit sulcis, hic stirpes obruit arvo

2:25        quadrifidasque sudes et acuto robore vallos;

2:26        silvarumque aliae pressos propaginis arcus

2:27        exspectant et viva sua plantaria terra;

2:28        nil radicis egent aliae summumque putator

2:29        haud dubitat terrae referens mandare cacumen.

2:30        Quin et caudicibus sectis -- mirabile dictu --

2:31        truditur e sicco radix oleagina ligno.

2:32        Et saepe alterius ramos inpune videmus

2:33        vertere in alterius mutatamque insita mala

2:34        ferre pirum et prunis lapidosa rubescere corna.

2:35        Quare agite o proprios generatim discite cultus,

2:36        agricolae, fructusque feros mollite colendo,

2:37        neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho

2:38        conserere atque olea magnum vestire Taburnum.

2:39        Tuque ades inceptumque una decurre laborem,

2:40        O decus, o famae merito pars maxima nostrae,

2:41        Maecenas, pelagoque volans da vela patenti;

2:42        non ego cuncta meis amplecti versibus opto,

2:43        non, mihi si linguae centum sint oraque centum,

2:44        ferrea vox; ades et primi lege litoris oram.

2:45        In manibus terrae; non hic te carmine ficto

2:46        atque per ambages et longa exorsa tenebo.

2:47        Sponte sua quae se tollunt in luminis oras,

2:48        infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt;

2:49        quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis

2:50        inserat aut scrobibus mandet mutata subactis,

2:51        exuerint silvestrem animum cultuque frequenti

2:52        in quascumque voles artis haud tarda sequentur.

2:53        Nec non et sterilis, quae stirpibus exit ab imis,

2:54        hoc faciat, vacuos si sit digesta per agros;

2:55        nunc altae frondes et rami matris opacant

2:56        crescentique adimunt fetus uruntque ferentem.

2:57        Iam quae seminibus iactis se sustulit arbos

2:58        tarda venit seris factura nepotibus umbram,

2:59        pomaque degenerant sucos oblita priores

2:60        et turpis avibus praedam fert uva racemos.

2:61        Scilicet omnibus est labor inpendendus et omnes

2:62        cogendae in sulcum ac multa mercede domandae.

2:63        Sed truncis oleae melius, propagine vites

2:64        respondent, solido Paphiae de robore myrtus;

2:65        plantis et durae coryli nascuntur et ingens

2:66        fraxinus Herculeaeque arbos umbrosa coronae

2:67        Chaoniique patris glandes, etiam ardua palma

2:68        nascitur et casus abies visura marinos.

2:69        Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida,

2:70        et steriles platani malos gessere valentis;

2:71        castaneae fagus, ornusque incanuit albo

2:72        flore piri glandemque sues fregere sub ulmis.

2:73        Nec modus inserere atque oculos inponere simplex.

2:74        Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae

2:75        et tenuis rumpunt tunicas, angustus in ipso

2:76        fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen

2:77        includunt udoque docent inolescere libro.

2:78        Aut rursum enodes trunci resecantur et alte

2:79        finditur in solidum cuneis via, deinde feraces

2:80        plantae inmittuntur: nec longum tempus, et ingens

2:81        exsilit ad caelum ramis felicibus arbos

2:82        miraturque novas frondes et non sua poma.

2:83        Praeterea genus haud unum nec fortibus ulmis

2:84        nec salici lotoque neque Idaeis cyparissis,

2:85        nec pingues unam in faciem nascuntur olivae,

2:86        orchades et radii et amara pausia baca

2:87        pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem

2:88        Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis.

2:89        Non eadem arboribus pendet vindemia nostris,

2:90        quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos;

2:91        sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae,

2:92        pinguibus hae terris habiles, levioribus illae,

2:93        et passo Psithia utilior tenuisque Lageos

2:94        temptatura pedes olim vincturaque linguam,

2:95        purpureae preciaeque, et quo te carmine dicam,

2:96        Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis.

2:97        Sunt et Amineae vites, firmissima vina,

2:98        Tmolius adsurgit quibus et rex ipse Phanaeus;

2:99        Argitisque minor, cui non certaverit ulla

2:100        aut tantum fluere aut totidem durare per annos.

2:101        Non ego te, Dis et mensis accepta secundis,

2:102        transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis.

2:103        Sed neque quam multae species nec nomina quae sint,

2:104        est numerus; neque enim numero conprendere refert;

2:105        quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem

2:106        discere quam multae Zephyro turbentur harenae,

2:107        aut ubi navigiis violentior incidit Eurus,

2:108        nosse, quot Ionii veniant ad litora fluctus.

2:109        Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt.

2:110        fluminibus salices crassisque paludibus alni

2:111        nascuntur, steriles saxosis montibus orni;

2:112        litora myrtetis laetissima; denique apertos

2:113        Bacchus amat collis, aquilonem et frigora taxi.

2:114        Aspice et extremis domitum cultoribus orbem

2:115        Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos:

2:116        divisae arboribus patriae. Sola India nigrum

2:117        fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis.

2:118        Quid tibi odorato referam sudantia ligno

2:119        balsamaque et bacas semper frondentis acanthi?

2:120        Quid nemora Aethiopum molli canentia lana,

2:121        velleraque ut foliis depectant tenuia Seres;

2:122        aut quos Oceano propior gerit India lucos,

2:123        extremi sinus orbis, ubi aera vincere summum

2:124        arboris haud ullae iactu potuere sagittae?

2:125        Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris.

2:126        Media fert tristis sucos tardumque saporem

2:127        felicis mali, quo non praesentius ullum,

2:128        pocula si quando saevae infecere novercae,

2:129        miscueruntque herbas et non innoxia verba,

2:130        auxilium venit ac membris agit atra venena.

2:131        Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro;

2:132        et, si non alium late iactaret odorem,

2:133        laurus erat; folia haud ullis labentia ventis;

2:134        flos ad prima tenax; animas et olentia Medi

2:135        ora fovent illo et senibus medicantur anhelis.

2:136        sed neque Medorum, silvae ditissima, terra,

2:137        nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus

2:138        laudibus Italiae certent, non Bactra neque Indi

2:139        totaque turiferis Panchaia pinguis harenis.

2:140        Haec loca non tauri spirantes naribus ignem

2:141        invertere satis inmanis dentibus hydri

2:142        nec galeis densisque virum seges horruit hastis;

2:143        sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor

2:144        inplevere; tenent oleae armentaque laeta.

2:145        Hinc bellator equus campo sese arduus infert;

2:146        hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus

2:147        victima, saepe tuo perfusi flumine sacro,

2:148        Romanos ad templa deum duxere triumphos.

2:149        Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas

2:150        bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos.

2:151        At rabidae tigres absunt et saeva leonum

2:152        semina nec miseros fallunt aconita legentis

2:153        nec rapit inmensos orbis per humum neque tanto

2:154        squameus in spiram tractu se colligit anguis.

2:155        Adde tot egregias urbes operumque laborem,

2:156        tot congesta manu praeruptis oppida saxis

2:157        fluminaque antiquos subter labentia muros.

2:158        An mare, quod supra, memorem, quodque adluit infra

2:159        anne lacus tantos? Te, Lari maxume, teque,

2:160        fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino

2:161        an memorem portus Lucrinoque addita claustra

2:162        atque indignatum magnis stridoribus aequor

2:163        Iulia qua ponto longe sonat unda refuso

2:164        Tyrrhenusque fretis inmittitur aestus Avernis?

2:165        Haec eadem argenti rivos aerisque metalla

2:166        ostendit venis atque auro plurima fluxit.

2:167        Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam

2:168        adsuetumque malo Ligurem Volscosque verutos

2:169        extulit, haec Decios, Marios, magnosque Camillos,

2:170        Scipiadas duros bello et te, maxume Caesar,

2:171        qui nunc extremis Asiae iam victor in oris

2:172        inbellem avertis Romanis arcibus Indum.

2:173        Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus,

2:174        magna virum; tibi res antiquae laudis et artem

2:175        ingredior, sanctos ausus recludere fontis,

2:176        Ascraeumque cano Romana per oppida carmen.

2:177        Nunc locus arvorum ingeniis: quae robora cuique,

2:178        quis color et quae sit rebus natura ferendis.

2:179        Difficiles primum terrae collesque maligni,

2:180        tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis,

2:181        Palladia gaudent silva vivacis olivae.

2:182        Indicio est tractu surgens oleaster eodem

2:183        plurimus et strati bacis silvestribus agri.

2:184        At quae pinguis humus dulcique uligine laeta,

2:185        quique frequens herbis et fertilis ubere campus --

2:186        qualem saepe cava montis convalle solemus

2:187        despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes

2:188        felicemque trahunt limum -- quique editus austro

2:189        et filicem curvis invisam pascit aratris:

2:190        hic tibi praevalidas olim multoque fluentis

2:191        sufficiet Baccho vitis, hic fertilis uvae,

2:192        hic laticis, qualem pateris libamus et auro,

2:193        inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras,

2:194        lancibus et pandis fumantia reddimus exta.

2:195        Sin armenta magis studium vitulosque tueri

2:196        aut ovium fetum aut urentis culta capellas,

2:197        saltus et saturi petito longinqua Tarenti

2:198        et qualem infelix amisit Mantua campum,

2:199        pascentem niveos herboso flumine cycnos;

2:200        non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt;

2:201        et, quantum longis carpent armenta diebus,

2:202        exigua tantum gelidus ros nocte reponet.

2:203        Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra

2:204        et cui putre solum, -- namque hoc imitamur arando --

2:205        optima frumentis; non ullo ex aequore cernes

2:206        plura domum tardis decedere plaustra iuvencis;

2:207        aut unde iratus silvam devexit arator

2:208        et nemora evertit multos ignava per annos

2:209        antiquasque domos avium cum stirpibus imis

2:210        eruit; illae altum nidis petiere relictis,

2:211        at rudis enituit inpulso vomere campus.

2:212        Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris

2:213        vix humilis apibus casias roremque ministrat;

2:214        et tophus scaber et nigris exesa chelydris

2:215        creta negant alios aeque serpentibus agros

2:216        dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras.

2:217        Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucris

2:218        et bibit humorem et, cum volt, ex se ipsa remittit

2:219        quaeque suo semper viridi se gramine vestit

2:220        nec scabie et salsa laedit robigine ferrum:

2:221        illa tibi laetis intexet vitibus ulmos,

2:222        illa ferax oleo est, illam experiere colendo

2:223        et facilem pecori et patientem vomeris unci.

2:224        Talem dives arat Capua et vicina Vesevo

2:225        ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris.

2:226        Nunc, quo quamque modo possis cognoscere, dicam.

2:227        Rara sit an supra morem si densa requires --

2:228        altera frumentis quoniam favet, altera Baccho,

2:229        densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo --

2:230        ante locum capies oculis alteque iubebis

2:231        in solido puteum demitti omnemque repones

2:232        rursus humum et pedibus summas aequabis harenas.

2:233        Si deerunt, rarum pecorique et vitibus almis

2:234        aptius uber erit; sin in sua posse negabunt

2:235        ire loca et scrobibus superabit terra repletis,

2:236        spissus ager; glaebas cunctantis crassaque terga

2:237        exspecta et validis terram proscinde iuvencis.

2:238        Salsa autem tellus et quae perhibetur amara,

2:239        frugibus infelix -- ea nec mansuescit arando

2:240        nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat --

2:241        tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos

2:242        colaque prelorum fumosis deripe tectis;

2:243        huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae

2:244        ad plenum calcentur; aqua eluctabitur omnis

2:245        scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae;

2:246        at sapor indicium faciet manifestus et ora

2:247        tristia temptantum sensu torquebit amaro.

2:248        Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto

2:249        discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit,

2:250        sed picis in morem ad digitos lentescit habendo.

2:251        Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto

2:252        laetior. Ah nimium ne sit mihi fertilis illa

2:253        nec se praevalidam primis ostendat aristis!

2:254        Quae gravis est, ipso tacitam se pondere prodit,

2:255        quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram,

2:256        et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus

2:257        difficile est: piceae tantum taxique nocentes

2:258        interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae

2:259        his animadversis terram multo ante memento

2:260        excoquere et magnos scrobibus concidere montis,

2:261        ante supinatas aquiloni ostendere glaebas,

2:262        quam laetum infodias vitis genus. Optima putri

2:263        arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae

2:264        et labefacta movens robustus iugera fossor.

2:265        Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit,

2:266        ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur

2:267        arboribus seges et quo mox digesta feratur,

2:268        mutatam ignorent subito ne semina matrem.

2:269        Quin etiam caeli regionem in cortice signant,

2:270        ut, quo quaeque modo steterit, qua parte calores

2:271        Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi,

2:272        restituant: adeo in teneris consuescere multum est.

2:273        Collibus an plano melius sit ponere vitem,

2:274        quaere prius. Si pinguis agros metabere campi,

2:275        densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus;

2:276        sin tumulis adclive solum collisque supinos,

2:277        indulge ordinibus, nec setius omnis in unguem

2:278        arboribus positis secto via limite quadret.

2:279        Ut saepe ingenti bello cum longa cohortis

2:280        explicuit legio et campo stetit agmen aperto,

2:281        directaeque acies, ac late fluctuat omnis

2:282        aere renidenti tellus, necdum horrida miscent

2:283        proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis:

2:284        omnia sint paribus numeris dimensa viarum;

2:285        non animum modo uti pascat prospectus inanem,

2:286        sed quia non aliter viris dabit omnibus aequas

2:287        terra neque in vacuum poterunt se extendere rami.

2:288        Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras.

2:289        ausim vel tenui vitem committere sulco.

2:290        Altior ac penitus terrae defigitur arbos,

2:291        aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras

2:292        aetherias, tantum radice in Tartara tendit.

2:293        Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres

2:294        convellunt; inmota manet, multosque nepotes,

2:295        multa virum volvens durando saecula vincit.

2:296        Tum fortis late ramos et bracchia pandens

2:297        huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram.

2:298        Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem,

2:299        Neve inter vitis corylum sere, neve flagella

2:300        summa pete aut summa defringe ex arbore plantas

2:301        tantus amor terrae -- neu ferro laede retunso

2:302        semina, neve oleae silvestris insere truncos:

2:303        nam saepe incautis pastoribus excidit ignis,

2:304        qui furtim pingui primum sub cortice tectus

2:305        robora conprendit frondesque elapsus in altas

2:306        ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus

2:307        per ramos victor perque alta cacumina regnat

2:308        et totum involvit flammis nemus et ruit atram

2:309        ad caelum picea crassus caligine nubem,

2:310        praesertim si tempestas a vertice silvis

2:311        incubuit glomeratque ferens incendia ventus.

2:312        Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti

2:313        possunt atque ima similes revirescere terra;

2:314        infelix superat foliis oleaster amaris.

2:315        Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor

2:316        tellurem Borea rigidam spirante movere.

2:317        Rura gelu tum claudit hiems nec semine iacto

2:318        concretam patitur radicem adfigere terrae.

2:319        Optima vinetis satio, cum vere rubenti

2:320        candida venit avis longis invisa colubris,

2:321        prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol

2:322        nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas.

2:323        Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis;

2:324        vere tument terrae et genitalia semina poscunt.

2:325        Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether

2:326        coniugis in gremium laetae descendit et omnis

2:327        magnus alit magno commixtus corpore fetus.

2:328        Avia tum resonant avibus virgulta canoris

2:329        et Venerem certis repetunt armenta diebus;

2:330        parturit almus ager Zephyrique tepentibus auris

2:331        laxant arva sinus; superat tener omnibus humor;

2:332        inque novos soles audent se germina tuto

2:333        credere, nec metuit surgentis pampinus austros

2:334        aut actum caelo magnis aquilonibus imbrem,

2:335        sed trudit gemmas et frondes explicat omnis.

2:336        Non alios prima crescentis origine mundi

2:337        inluxisse dies aliumve habuisse tenorem

2:338        crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat

2:339        orbis et hibernis parcebant flatibus Euri,

2:340        cum primae lucem pecudes hausere virumque

2:341        terrea progenies duris caput extulit arvis,

2:342        inmissaeque ferae silvis et sidera caelo.

2:343        Nec res hunc tenerae possent perferre laborem,

2:344        si non tanta quies iret frigusque caloremque

2:345        inter, et exciperet caeli indulgentia terras.

2:346        Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros,

2:347        sparge fimo pingui et multa memor occule terra,

2:348        aut lapidem bibulum aut squalentis infode conchas;

2:349        inter enim labentur aquae tenuisque subibit

2:350        halitus atque animos tollent sata; iamque reperti,

2:351        qui saxo super atque ingentis pondere testae

2:352        urgerent; hoc effusos munimen ad imbris,

2:353        hoc, ubi hiulca siti findit canis aestifer arva.

2:354        Seminibus positis superest diducere terram

2:355        saepius ad capita et duros iactare bidentis,

2:356        aut presso exercere solum sub vomere et ipsa

2:357        flectere luctantis inter vineta iuvencos;

2:358        tum levis calamos et rasae hastilia virgae

2:359        fraxineasque aptare sudes furcasque valentis,

2:360        viribus eniti quarum et contemnere ventos

2:361        adsuescant summasque sequi tabulata per ulmos.

2:362        Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas,

2:363        parcendum teneris, et dum se laetus ad auras

2:364        palmes agit laxis per purum inmissus habenis,

2:365        ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis

2:366        carpendae manibus frondes interque legendae.

2:367        Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos

2:368        exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde --

2:369        ante reformidant ferrum -- tum denique dura

2:370        exerce imperia et ramos conpesce fluentis.

2:371        Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum,

2:372        praecipue dum frons tenera inprudensque laborum;

2:373        cui super indignas hiemes solemque potentem

2:374        silvestres uri adsidue capreaeque sequaces

2:375        inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae.

2:376        Frigora nec tantum cana concreta pruina

2:377        aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas,

2:378        quantum illi nocuere greges durique venenum

2:379        dentis et admorso signata in stirpe cicatrix.

2:380        Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris

2:381        caeditur et veteres ineunt proscaenia ludi

2:382        praemiaque ingeniis pagos et compita circum

2:383        thesidae posuere atque inter pocula laeti

2:384        mollibus in pratis unctos saluere per utres.

2:385        Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni

2:386        versibus incomptis ludunt risuque soluto

2:387        oraque corticibus sumunt horrenda cavatis

2:388        et te, Bacche, vocant per carmina laeta tibique

2:389        oscilla ex alta suspendunt mollia pinu.

2:390        Hinc omnis largo pubescit vinea fetu,

2:391        conplentur vallesque cavae saltusque profundi,

2:392        et quocumque deus circum caput egit honestum.

2:393        Ergo rite suum Baccho dicemus honorem

2:394        carminibus patriis lancesque et liba feremus

2:395        et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram

2:396        pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis.

2:397        Est etiam ille labor curandis vitibus alter,

2:398        cui numquam exhausti satis est: namque omne quot annis

2:399        terque quaterque solum scindendum glebaque versis

2:400        aeternum frangenda bidentibus, omne levandum

2:401        fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem

2:402        atque in se sua per vestigia volvitur annus.

2:403        Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes,

2:404        frigidus et silvis aquilo decussit honorem,

2:405        iam tum acer curas venientem extendit in annum

2:406        rusticus et curvo Saturni dente relictam

2:407        persequitur vitem attondens fingitque putando.

2:408        Primus humum fodito, primus devecta cremato

2:409        sarmenta et vallos primus sub tecta referto;

2:410        postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra,

2:411        bis segetem densis obducunt sentibus herbae;

2:412        durus uterque labor: laudato ingentia rura,

2:413        exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci

2:414        vimina per silvam et ripis fluvialis arundo

2:415        caeditur, incultique exercet cura salicti.

2:416        Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt,

2:417        iam canit effectos extremus vinitor antes:

2:418        sollicitanda tamen tellus pulvisque movendus

2:419        et iam maturis metuendus Iuppiter uvis.

2:420        Contra non ulla est oleis cultura; neque illae

2:421        procurvam exspectant falcem rastrosque tenacis,

2:422        cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt;

2:423        ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco,

2:424        sufficit humorem et gravidas, cum vomere, fruges.

2:425        Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam.

2:426        Poma quoque, ut primum truncos sensere valentis

2:427        et viris habuere suas, ad sidera raptim

2:428        vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae.

2:429        Nec minus interea fetu nemus omne gravescit

2:430        sanguineisque inculta rubent aviaria bacis.

2:431        Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat,

2:432        pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt.

2:433        Et dubitant homines serere atque inpendere curam

2:434        quid maiora sequar? -- salices humilesque genestae

2:435        aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram

2:436        Sufficiunt saepemque satis et pabula melli --

2:437        et iuvat undantem buxo spectare Cytorum

2:438        naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre

2:439        non rastris, hominum non ulli obnoxia curae.

2:440        Ipsae Caucasio steriles in vertice silvae,

2:441        quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque,

2:442        dant alios aliae fetus, dant utile lignum

2:443        navigiis pinus, domibus cedrumque cupressosque.

2:444        Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris

2:445        agricolae et pandas ratibus posuere carinas,

2:446        viminibus salices fecundae, frondibus ulmi,

2:447        at myrtus validis hastilibus et bona bello

2:448        cornus, Ituraeos taxi torquentur in arcus.

2:449        Nec tiliae leves aut torno rasile buxum

2:450        non formam accipiunt ferroque cavantur acuto.

2:451        Nec non et torrentem undam levis innatat alnus,

2:452        missa Pado; nec non et apes examina condunt

2:453        corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo.

2:454        Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt

2:455        Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentis

2:456        centauros leto domuit, Rhoetumque Pholumque

2:457        et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem.

2:458        O fortunatos nimium, sua si bona norint,

2:459        agricolas! quibus ipsa procul discordibus armis

2:460        fundit humo facilem victum iustissima tellus.

2:461        Si non ingentem foribus domus alta superbis

2:462        mane salutantum totis vomit aedibus undam,

2:463        nec varios inhiant pulchra testudine postis

2:464        inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera,

2:465        alba neque Assyrio fucatur lana veneno

2:466        nec casia liquidi corrumpitur usus olivi:

2:467        at secura quies et nescia fallere vita,

2:468        dives opum variarum, at latis otia fundis --

2:469        speluncae vivique lacus et frigida Tempe

2:470        mugitusque boum mollesque sub arbore somni --

2:471        non absunt; illic saltus ac lustra ferarum

2:472        et patiens operum exiguoque adsueta iuventus,

2:473        sacra deum sanctique patres; extrema per illos

2:474        iustitia excedens terris vestigia fecit.

2:475        Me vero primum dulces ante omnia Musae,

2:476        quarum sacra fero ingenti percussus amore,

2:477        accipiant caelique vias et sidera monstrent,

2:478        defectus solis varios lunaeque labores;

2:479        unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant

2:480        obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant,

2:481        quid tantum Oceano properent se tinguere soles

2:482        hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet.

2:483        Sin, has ne possim naturae accedere partis,

2:484        frigidus obstiterit circum praecordia sanguis:

2:485        rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes,

2:486        flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi

2:487        Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis

2:488        Taygeta! O, qui me gelidis convallibus Haemi

2:489        sistat et ingenti ramorum protegat umbra!

2:490        Felix, qui potuit rerum cognoscere causas,

2:491        atque metus omnis et inexorabile fatum

2:492        subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari.

2:493        Fortunatus et ille, deos qui novit agrestis,

2:494        panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores:

2:495        illum non populi fasces, non purpura regum

2:496        flexit et infidos agitans discordia fratres

2:497        aut coniurato descendens Dacus ab Histro,

2:498        non res Romanae perituraque regna; neque ille

2:499        aut doluit miserans inopem aut invidit habenti

2:500        quos rami fructus, quos ipsa volentia rura

2:501        sponte tulere sua, carpsit; nec ferrea iura

2:502        insanumque forum aut populi tabularia vidit.

2:503        sollicitant alii remis freta caeca ruuntque

2:504        in ferrum, penetrant aulas et limina regum;

2:505        hic petit excidiis urbem miserosque Penatis,

2:506        ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro;

2:507        condit opes alius defossoque incubat auro;

2:508        hic stupet attonitus rostris; hunc plausus hiantem

2:509        per cuneos -- geminatus enim plebisque patrumque --

2:510        corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum,

2:511        exsilioque domos et dulcia limina mutant

2:512        atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem.

2:513        Agricola incurvo terram dimovit aratro:

2:514        hinc anni labor, hinc patriam parvosque nepotes

2:515        sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos.

2:516        Nec requies, quin aut pomis exuberet annus

2:517        aut fetu pecorum aut cerealis mergite culmi,

2:518        proventuque oneret sulcos atque horrea vincat.

2:519        Venit hiems: teritur Sicyonia baca trapetis,

2:520        glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae;

2:521        et varios ponit fetus autumnus et alte

2:522        mitis in apricis coquitur vindemia saxis.

2:523        Interea dulces pendent circum oscula nati,

2:524        casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae

2:525        lactea demittunt pinguesque in gramine laeto

2:526        inter se adversis luctantur cornibus haedi.

2:527        Ipse dies agitat festos fususque per herbam,

2:528        ignis ubi in medio et socii cratera coronant,

2:529        te libans, Lenaee, vocat pecorisque magistris

2:530        velocis iaculi certamina ponit in ulmo,

2:531        corporaque agresti nudant praedura palaestrae.

2:532        Hanc olim veteres vitam coluere Sabini,

2:533        hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit

2:534        scilicet et rerum facta est pulcherrima Roma,

2:535        septemque una sibi muro circumdedit arces.

2:536        Ante etiam sceptrum Dictaei regis et ante

2:537        inpia quam caesis gens est epulata iuvencis,

2:538        aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat;

2:539        necdum etiam audierant inflari classica, necdum

2:540        inpositos duris crepitare incudibus enses.

2:541        Sed nos inmensum spatiis confecimus aequor,

2:542        et iam tempus equum fumantia solvere colla.

3:1         Te quoque, magna Pales, et te memorande canemus

3:2        pastor ab Amphryso, vos, silvae amnesque Lycaei.

3:3        Cetera, quae vacuas tenuissent carmine mentes,

3:4        omnia iam volgata: quis aut Eurysthea durum

3:5        aut inlaudati nescit Busiridis aras?

3:6        Cui non dictus Hylas puer et Latonia Delos

3:7        Hippodameque umeroque Pelops insignis eburno,

3:8        acer equis? Temptanda via est, qua me quoque possim

3:9        tollere humo victorque virum volitare per ora.

3:10        Primus ego in patriam mecum, modo vita supersit,

3:11        Aonio rediens deducam vertice Musas;

3:12        primus Idumaeas referam tibi, Mantua, palmas,

3:13        et viridi in campo templum de marmore ponam

3:14        propter aquam. Tardis ingens ubi flexibus errat

3:15        Mincius et tenera praetexit arundine ripas.

3:16        In medio mihi Caesar erit templumque tenebit:

3:17        illi victor ego et Tyrio conspectus in ostro

3:18        centum quadriiugos agitabo ad flumina currus.

3:19        Cuncta mihi Alpheum linquens lucosque Molorchi

3:20        cursibus et crudo decernet Graecia caestu.

3:21        Ipse caput tonsae foliis ornatus olivae

3:22        dona feram. Iam nunc sollemnis ducere pompas

3:23        ad delubra iuvat caesosque videre iuvencos,

3:24        vel scaena ut versis discedat frontibus utque

3:25        purpurea intexti tollant aulaea Britanni.

3:26        In foribus pugnam ex auro solidoque elephanto

3:27        Gangaridum faciam victorisque arma Quirini,

3:28        atque hic undantem bello magnumque fluentem

3:29        Nilum ac navali surgentis aere columnas.

3:30        Addam urbes Asiae domitas pulsumque Niphaten

3:31        fidentemque fuga Parthum versisque sagittis,

3:32        et duo rapta manu diverso ex hoste tropaea

3:33        bisque triumphatas utroque ab litore gentes.

3:34        Stabunt et Parii lapides, spirantia signa,

3:35        Assaraci proles demissaeque ab Iove gentis

3:36        nomina, Trosque parens et Troiae Cynthius auctor.

3:37        Invidia infelix Furias amnemque severum

3:38        Cocyti metuet tortosque Ixionis anguis

3:39        immanemque rotam et non exsuperabile saxum.

3:40        Interea Dryadum silvas saltusque sequamur

3:41        intactos, tua, Maecenas, haud mollia iussa.

3:42        Te sine nil altum mens incohat; en age segnis

3:43        rumpe moras; vocat ingenti clamore Cithaeron

3:44        Taygetique canes domitrixque Epidaurus equorum

3:45        et vox adsensu nemorum ingeminata remugit.

3:46        Mox tamen ardentis accingar dicere pugnas

3:47        Caesaris et nomen fama tot ferre per annos,

3:48        Tithoni prima quot abest ab origine Caesar.

3:49        Seu quis Olympiacae miratus praemia palmae

3:50        pascit equos seu quis fortis ad aratra iuvencos,

3:51        corpora praecipue matrum legat. Optuma torvae

3:52        forma bovis, cui turpe caput, cui plurima cervix,

3:53        et crurum tenus a mento palearia pendent;

3:54        tum longo nullus lateri modus; omnia magna,

3:55        pes etiam; et camuris hirtae sub cornibus aures.

3:56        Nec mihi displiceat maculis insignis et albo,

3:57        aut iuga detractans interdumque aspera cornu

3:58        et faciem tauro propior, quaeque ardua tota,

3:59        et gradiens ima verrit vestigia cauda,

3:60        Aetas Lucinam iustosque pati hymenaeos

3:61        desinit ante decem, post quattuor incipit annos;

3:62        cetera nec feturae habilis nec fortis aratris.

3:63        Interea, superat gregibus dum laeta iuventas,

3:64        solve mares; mitte in Venerem pecuaria primus,

3:65        atque aliam ex alia generando suffice prolem.

3:66        Optuma quaeque dies miseris mortalibus aevi

3:67        prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus

3:68        et labor, et durae rapit inclementia mortis.

3:69        Semper erunt, quarum mutari corpora malis:

3:70        semper enim refice ac, ne post amissa requiras,

3:71        ante veni et subolem armento sortire quotannis.

3:72        Nec non et pecori est idem dilectus equino.

3:73        Tu modo, quos in spem statues submittere gentis,

3:74        praecipuum iam inde a teneris impende laborem.

3:75        Continuo pecoris generosi pullus in arvis

3:76        altius ingreditur et mollia crura reponit;

3:77        primus et ire viam et fluvios temptare minaces

3:78        audet et ignoto sese committere ponti

3:79        nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix

3:80        argutumque caput, brevis alvus obesaque terga,

3:81        luxuriatque toris animosum pectus. Honesti

3:82        spadices glaucique, color deterrimus albis

3:83        et gilvo. Tum, si qua sonum procul arma dedere

3:84        stare loco nescit, micat auribus et tremit artus

3:85        collectumque premens volvit sub naribus ignem.

3:86        Densa iuba, et dextro iactata recumbit in armo;

3:87        at duplex agitur per lumbos spina, cavatque

3:88        tellurem et solido graviter sonat ungula cornu.

3:89        Talis Amyclaei domitus Pollucis habenis

3:90        Cyllarus et, quorum Grai meminere poetae,

3:91        Martis equi biiuges et magni currus Achilli.

3:92        Talis et ipse iubam cervice effundit equina

3:93        coniugis adventu pernix Saturnus et altum

3:94        Pelion hinnitu fugiens implevit acuto.

3:95        Hunc quoque, ubi aut morbo gravis aut iam segnior annis

3:96        deficit, abde domo nec turpi ignosce senectae.

3:97        frigidus in Venerem senior, frustraque laborem

3:98        ingratum trahit, et, si quando ad proelia ventum est,

3:99        ut quondam in stipulis magnus sine viribus ignis,

3:100        incassum furit. Ergo animos aevumque notabis

3:101        praecipue; hinc alias artis prolemque parentum

3:102        et quis cuique dolor victo, quae gloria palmae.

3:103        Nonne vides, cum praecipiti certamine campum

3:104        corripuere ruuntque effusi carcere currus,

3:105        cum spes arrectae iuvenum, exsultantiaque haurit

3:106        corda pavor pulsans? Illi instant verbere torto

3:107        et proni dant lora, volat vi fervidus axis;

3:108        iamque humiles, iamque elati sublime videntur

3:109        aera per vacuum ferri atque adsurgere in auras;

3:110        nec mora nec requies; at fulvae nimbus harenae

3:111        tollitur, umescunt spumis flatuque sequentum:

3:112        tantus amor laudum, tantae est victoria curae.

3:113        Primus Erichthonius currus et quattuor ausus

3:114        iungere equos rapidusque rotis insistere victor

3:115        Frena Pelethronii Lapithae gyrosque dedere

3:116        impositi dorso atque equitem docuere sub armis

3:117        insultare solo et gressus glomerare superbos.

3:118        Aequus uterque labor, aeque iuvenemque magistri

3:119        exquirunt calidumque animis et cursibus acrem,

3:120        quamvis saepe fuga versos ille egerit hostis

3:121        et patriam Epirum referat fortisque Mycenas

3:122        Neptunique ipsa deducat origine gentem.

3:123        His animadversis instant sub tempus et omnis

3:124        impendunt curas denso distendere pingui,

3:125        quem legere ducem et pecori dixere maritum;

3:126        florentisque secant herbas fluviosque ministrant

3:127        farraque, ne blando nequeat superesse labori

3:128        invalidique patrum referant ieiunia nati.

3:129        Ipsa autem macie tenuant armenta volentes,

3:130        atque, ubi concubitus primos iam nota voluptas

3:131        sollicitat, frondesque negant et fontibus arcent.

3:132        Saepe etiam cursu quatiunt et sole fatigant,

3:133        cum graviter tunsis gemit area frugibus et cum

3:134        surgentem ad Zephyrum paleae iactantur inanes.

3:135        Hoc faciunt, nimio ne luxu obtunsior usus

3:136        sit genitali arvo et sulcos oblimet inertis,

3:137        sed rapiat sitiens Venerem interiusque recondat.

3:138        Rursus cura patrum cadere et succedere matrum

3:139        incipit. Exactis gravidae cum mensibus errant,

3:140        non illas gravibus quisquam iuga ducere plaustris,

3:141        non saltu superare viam sit passus et acri

3:142        carpere prata fuga fluviosque innare rapacis.

3:143        Saltibus in vacuis pascunt et plena secundum

3:144        flumina, muscus ubi et viridissima gramine ripa,

3:145        speluncaeque tegant et saxea procubet umbra.

3:146        Est lucos Silari circa ilicibusque; virentem

3:147        plurimus Alburnum volitans, cui nomen asilo

3:148        Romanum est, oestrum Grai vertere vocantes,

3:149        asper, acerba sonans, quo tota exterrita silvis

3:150        diffugiunt armenta; furit mugitibus aether

3:151        concussus silvaeque et sicci ripa Tanagri.

3:152        Hoc quondam monstro horribilis exercuit iras

3:153        Inachiae Iuno pestem meditata iuvencae.

3:154        Hunc quoque, nam mediis fervoribus acrior instat,

3:155        arcebis gravido pecori, armentaque pasces

3:156        sole recens orto aut noctem ducentibus astris.

3:157        Post partum cura in vitulos traducitur omnis,

3:158        continuoque notas et nomina gentis inurunt

3:159        et quos aut pecori malint submittere habendo

3:160        aut aris servare sacros aut scindere terram

3:161        et campum horrentem fractis invertere glaebis.

3:162        Cetera pascuntur viridis armenta per herbas:

3:163        Tu quos ad studium atque usum formabis agrestem,

3:164        iam vitulos hortare viamque insiste domandi,

3:165        dum faciles animi iuvenum, dum mobilis aetas.

3:166        Ac primum laxos tenui de vimine circlos

3:167        cervici subnecte; dehinc, ubi libera colla

3:168        servitio adsuerint, ipsis e torquibus aptos

3:169        iunge pares et coge gradum conferre iuvencos;

3:170        atque illis iam saepe rotae ducantur inanes

3:171        per terram et summo vestigia pulvere signent;

3:172        post val